Oracle APEX 26.1 có gì mới? Tổng hợp các điểm đáng chú ý

Oracle APEX 26.1 là một bản phát hành rất đáng chú ý, đặc biệt với những ai đang theo dõi hướng phát triển của APEX trong kỷ nguyên AI. Nếu các phiên bản trước tập trung nhiều vào cải tiến trải nghiệm phát triển, component, workflow và bảo mật, thì APEX 26.1 cho thấy một bước tiến rõ ràng hơn: đưa AI vào sâu hơn trong quá trình xây dựng, vận hành và khai thác ứng dụng.

Điểm nổi bật của bản 26.1 không chỉ là có thêm vài tính năng mới. Điều quan trọng hơn là Oracle đang định hình lại cách developer làm việc với APEX: ứng dụng có thể được mô tả bằng đặc tả mở, người dùng có thể phân tích dữ liệu bằng ngôn ngữ tự nhiên, agent có thể gọi các tool được kiểm soát, và business user có thêm trải nghiệm self-service reporting đáng tin cậy hơn.

Bài viết này tổng hợp các điểm mới quan trọng trong Oracle APEX 26.1 theo hướng dễ hiểu cho người học và lập trình viên APEX, đồng thời phân tích ý nghĩa thực tế của từng nhóm tính năng khi áp dụng vào dự án doanh nghiệp.

Tổng quan các điểm mới lớn trong APEX 26.1

1. APEXlang: ngôn ngữ đặc tả mở cho ứng dụng APEX

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của APEX 26.1 là APEXlang. Đây là một ngôn ngữ đặc tả khai báo, dùng để mô tả ý định và metadata của ứng dụng Oracle APEX theo dạng có cấu trúc, dễ đọc và có thể quản lý bằng source control.

Trước đây, khi nói đến ứng dụng APEX, phần lớn metadata nằm trong export file hoặc trong repository dưới dạng SQL export. Developer vẫn có thể version control, diff và review, nhưng việc đọc hiểu thay đổi đôi khi không dễ, nhất là với những người không quen cấu trúc export của APEX.

APEXlang mở ra một hướng tiếp cận mới: mô tả ứng dụng bằng một định dạng rõ ràng hơn, có thể review, validate, version và dùng làm nền tảng cho AI-assisted development.

Ý nghĩa thực tế của APEXlang:

• Giúp mô tả application intent rõ hơn.
• Hỗ trợ review thay đổi ứng dụng dễ hơn.
• Tạo nền tảng tốt hơn cho AI agent hiểu cấu trúc app.
• Phù hợp với quy trình source control và governance.
• Có thể giúp team chuẩn hóa cách mô tả ứng dụng APEX trong tương lai.

Với developer APEX, APEXlang là một tính năng nên theo dõi rất kỹ, vì nó có thể thay đổi cách chúng ta mô tả, review và tự động hóa việc xây dựng ứng dụng.

2. AI Agents: từ hội thoại đến hành động

APEX 26.1 giới thiệu hướng tiếp cận agentic rõ ràng hơn thông qua AI Agents. Thay vì chỉ dùng AI để trả lời câu hỏi, agent có thể hiểu yêu cầu của người dùng và gọi các tool được developer cho phép.

Mỗi tool đại diện cho một năng lực cụ thể của ứng dụng, ví dụ:

• Lấy dữ liệu từ một view hoặc report.
• Gọi một procedure PL/SQL phía server.
• Thực hiện một hành động client-side có kiểm soát.
• Tạo câu trả lời dựa trên kết quả tool trả về.

Điểm quan trọng là agent không được tự do làm mọi thứ. Developer vẫn là người định nghĩa tool nào được phép gọi, input nào hợp lệ, quyền nào cần kiểm tra và kết quả nào được trả lại cho người dùng.

Đây là hướng rất phù hợp với Oracle APEX, vì APEX vốn đã có sẵn các thành phần như authentication, authorization, PL/SQL processes, REST integration, session state và database security. AI Agent có thể trở thành một lớp tương tác mới, nhưng vẫn nằm trong ranh giới do developer kiểm soát.

3. AI Interactive Reports: hỏi dữ liệu bằng ngôn ngữ tự nhiên

Interactive Report là một component rất mạnh trong APEX, nhưng không phải business user nào cũng quen với việc tự cấu hình filter, sort, aggregation, highlight, pivot hoặc chart.

Với AI Interactive Reports, người dùng có thể mô tả nhu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên. Ví dụ:

• “Hiển thị các đơn hàng chưa thanh toán trong tháng này.”
• “Nhóm doanh thu theo khách hàng.”
• “Sắp xếp ticket theo mức độ ưu tiên cao nhất.”
• “Tạo biểu đồ doanh thu theo tháng.”

APEX sẽ chuyển yêu cầu này thành các thiết lập report khai báo như filter, sort, aggregation, pivot hoặc chart. Điểm hay là người dùng vẫn có thể nhìn thấy các thay đổi dưới dạng cấu hình report, thay vì bị ẩn trong một câu SQL do AI sinh ra.

Điều này rất quan trọng cho niềm tin của người dùng. AI không biến report thành hộp đen. Nó giúp người dùng thao tác nhanh hơn trên cơ chế Interactive Report quen thuộc.

4. Data Reporter: self-service reporting cho dữ liệu đáng tin cậy

APEX 26.1 cũng giới thiệu Data Reporter, một trải nghiệm báo cáo self-service mới. Mục tiêu là cho phép business user tạo, quản lý và chia sẻ báo cáo dựa trên các dataset đã được administrator kiểm soát.

Đây là hướng rất thực tế trong doanh nghiệp. Không phải lúc nào người dùng cũng cần developer tạo một page mới chỉ để xem một biến thể báo cáo. Nhưng cũng không nên để người dùng tự do query mọi dữ liệu trong database.

Data Reporter giải quyết khoảng giữa này:

• Administrator định nghĩa dataset đáng tin cậy.
• Quyền truy cập được kiểm soát.
• Editor có thể tạo và publish report.
• Report có thể được chia sẻ qua URL.
• Business user có thêm quyền tự phục vụ mà vẫn nằm trong vùng dữ liệu được quản trị.

Với các tổ chức có nhiều nhu cầu báo cáo phát sinh liên tục, Data Reporter có thể giảm tải đáng kể cho developer.

5. App Builder được cải tiến

APEX 26.1 tiếp tục cải thiện trải nghiệm App Builder. Các cải tiến tập trung vào việc làm cho môi trường phát triển sạch hơn, hiện đại hơn và dễ điều hướng hơn.

Một số điểm đáng chú ý:

• Giao diện Builder được làm mới.
• Workspace search giúp tìm workspace nhanh hơn.
• Diff views có thêm ngữ cảnh, giúp review thay đổi dễ hơn.
• APEXlang syntax highlighting hỗ trợ hiểu thay đổi tốt hơn.

Những cải tiến này có thể không gây ấn tượng như AI Agents, nhưng lại rất quan trọng trong công việc hằng ngày. Developer dành nhiều thời gian trong App Builder, nên mỗi cải tiến nhỏ về điều hướng, diff và review đều giúp tăng năng suất.

6. Translation workflow tốt hơn

APEX 26.1 cải tiến cách xử lý bản dịch ứng dụng thông qua message-based app translations. Thay vì quản lý text dịch rải rác, ứng dụng có thể đưa các chuỗi cần dịch vào Text Messages để tái sử dụng và quản lý tốt hơn.

Điều này giúp các ứng dụng đa ngôn ngữ dễ bảo trì hơn:

• Text hiển thị được quản lý tập trung hơn.
• Có thể seed translatable text thành Text Messages.
• Hỗ trợ export/import bằng các định dạng phổ biến như CSV, XLIFF hoặc ZIP.
• Dễ tích hợp với quy trình dịch thủ công hoặc dịch qua dịch vụ bên ngoài.

Với các ứng dụng doanh nghiệp cần hỗ trợ nhiều quốc gia hoặc nhiều nhóm người dùng, cải tiến translation là một điểm rất đáng chú ý.

7. Workflow mạnh hơn và linh hoạt hơn

Workflow trong APEX 26.1 được nâng cấp theo hướng linh hoạt và phù hợp hơn với ứng dụng doanh nghiệp.

Các cải tiến đáng chú ý gồm:

• Hỗ trợ parallel flow để nhiều nhánh công việc chạy độc lập.
• Có thêm Workflow APIs cho các tác vụ quản trị workflow.
• Hỗ trợ tốt hơn cho ứng dụng multi-tenant.
• Workflow instance title có thể chứa thêm ngữ cảnh để dễ nhận diện khi vận hành.

Parallel workflow rất hữu ích trong các quy trình phê duyệt phức tạp. Ví dụ, một request có thể cần finance review và compliance review chạy song song, sau đó mới hội tụ lại để quyết định bước tiếp theo.

8. Universal Theme 26.1 và Iris style

Universal Theme 26.1 giới thiệu style mới tên Iris, mang lại giao diện hiện đại hơn và gần hơn với nhận diện Oracle hiện tại.

Ngoài thay đổi về look and feel, Universal Theme 26.1 còn có các cải tiến quan trọng:

• Cải thiện accessibility.
• Font APEX 2.5 với hỗ trợ icon mở rộng hơn.
• Template Components mạnh hơn.
• Client-side partials.
• Template Directives được mở rộng.
• Autocomplete support trong quá trình authoring.

Với developer đã dùng Template Components và Template Directives, các cải tiến này rất đáng giá. Nó giúp xây UI linh hoạt hơn mà không phải viết quá nhiều JavaScript hoặc HTML thủ công.

9. Security và Compliance được tăng cường

Bảo mật tiếp tục là một nhóm cải tiến quan trọng trong APEX 26.1. Một trong các điểm đáng chú ý là cải tiến về Content Security Policy, giúp ứng dụng tiến gần hơn đến việc tuân thủ CSP chặt chẽ hơn.

Ngoài ra, APEX 26.1 cũng có các cải tiến liên quan đến:

• CSP enhancements.
• Bảo mật cho Fusion Extensions.
• Workspace-level SMTP credentials.

Workspace-level SMTP credentials là một điểm rất thực tế. Thay vì chỉ phụ thuộc vào cấu hình email cấp instance, workspace có thể dùng Web Credentials cho SMTP, giúp quản lý email delivery linh hoạt và an toàn hơn trong môi trường nhiều workspace.

10. Map Region mạnh hơn

Map Region trong APEX 26.1 được cải thiện để hỗ trợ các ứng dụng bản đồ phong phú và có khả năng mở rộng hơn.

Một số điểm mới:

• Hỗ trợ vector tile layers.
• Advanced background maps.
• Hỗ trợ raster tiles, vector tiles và OGC map services.
• Có thêm JavaScript APIs để kiểm soát behavior, styling và interaction.

Với các ứng dụng có dữ liệu không gian, logistics, asset tracking, field service hoặc dashboard địa lý, các cải tiến này giúp Map Region linh hoạt hơn và xử lý dataset lớn tốt hơn.

11. Component Updates: nhiều cải tiến nhỏ nhưng rất thực tế

APEX 26.1 có nhiều cải tiến cho các component thường dùng hằng ngày.

Một số điểm đáng chú ý:

• Interactive Reports có row selection.
• Filtering được cải thiện cho template component columns.
• Button có declarative menu trực tiếp từ Page Designer.
• Dynamic Actions hỗ trợ tốt hơn cho buttons và menus.
• Có thêm action như Show Success, Show Error và Wait Popup.
• Interactive Grid hỗ trợ paste-from-clipboard tốt hơn.
• LOV và autocomplete có infinite scrolling.

Đây là các cải tiến rất gần với công việc thực tế của developer. Ví dụ, declarative menu buttons giúp giảm nhu cầu viết custom JavaScript cho menu hành động. Wait Popup giúp xử lý trải nghiệm người dùng tốt hơn khi một thao tác mất thời gian. Infinite scrolling trong LOV giúp làm việc với dataset lớn mượt hơn.

APEX 26.1 có ý nghĩa gì với developer?

Với developer Oracle APEX, bản 26.1 cho thấy ba hướng rất rõ:

• AI trở thành một phần của nền tảng: không chỉ là công cụ bên ngoài, mà đi vào report, agent và application specification.
• Declarative development tiếp tục mạnh hơn: nhiều việc trước đây cần JavaScript hoặc custom code nay có thể làm bằng cấu hình.
• Ứng dụng doanh nghiệp được hỗ trợ tốt hơn: workflow, security, translation, reporting và multi-tenant đều được cải thiện.

Điều này không có nghĩa developer sẽ ít quan trọng hơn. Ngược lại, developer cần hiểu rõ hơn về kiến trúc, bảo mật, metadata, tool boundaries và governance để tận dụng các tính năng mới một cách an toàn.

Có nên nâng cấp lên APEX 26.1 ngay không?

Nếu bạn đang ở môi trường học tập, lab hoặc dev, APEX 26.1 rất đáng thử sớm, đặc biệt nếu bạn muốn trải nghiệm APEXlang, AI Agents, AI Interactive Reports hoặc Data Reporter.

Nếu bạn đang vận hành production, hãy nâng cấp theo quy trình cẩn thận:

• Đọc release notes và known issues.
• Export/backup ứng dụng trước khi nâng cấp.
• Tạo môi trường test tương đương production.
• Kiểm tra Compatibility Mode.
• Test Universal Theme và custom CSS/JS.
• Kiểm tra plugins đang dùng.
• Chạy regression test cho các luồng nghiệp vụ quan trọng.
• Kiểm tra ORDS version, database version và cấu hình security.

Với các tính năng AI, bạn cũng cần review chính sách dữ liệu, AI provider, credential, quyền truy cập và những metadata nào được gửi đến model.

Các nhóm người dùng nên quan tâm điều gì?

Developer nên quan tâm đến APEXlang, AI Agents, Template Directives, Dynamic Actions, Button menus, Interactive Reports và App Builder improvements.

Business users sẽ hưởng lợi từ AI Interactive Reports và Data Reporter, vì hai tính năng này giúp khai thác dữ liệu dễ hơn mà không cần luôn phụ thuộc vào developer.

Admins nên chú ý đến security, CSP, workspace-level SMTP, workflow management, translation workflow và các điểm cần kiểm tra khi nâng cấp.

Enterprise teams nên xem APEX 26.1 như một bước tiến về governance: ứng dụng có thể được mô tả rõ hơn, review tốt hơn, tích hợp AI có kiểm soát hơn và hỗ trợ reporting tự phục vụ tốt hơn.

Kết luận

Oracle APEX 26.1 là một bản phát hành lớn và rất đáng chú ý. Điểm nổi bật nhất là sự xuất hiện rõ ràng hơn của AI trong nền tảng: APEXlang cho đặc tả ứng dụng, AI Agents cho hành động có kiểm soát, AI Interactive Reports cho phân tích dữ liệu bằng ngôn ngữ tự nhiên và Data Reporter cho self-service reporting.

Bên cạnh AI, APEX 26.1 cũng cải thiện nhiều phần rất thực tế: App Builder, translation, workflow, Universal Theme, security, maps, Dynamic Actions, buttons, Interactive Reports, LOV và data entry.

Với lập trình viên APEX, đây là thời điểm tốt để bắt đầu tìm hiểu cách AI, metadata, declarative configuration và governance sẽ ảnh hưởng đến quy trình phát triển ứng dụng trong những năm tới. APEX 26.1 không chỉ giúp build app nhanh hơn, mà còn mở ra cách nghĩ mới về việc mô tả, quản lý, mở rộng và vận hành ứng dụng APEX hiện đại.